“Wat een lage straffen”, “waarom geen levenslang?” en “dit is geen straf, maar een tik op de vingers”. Het zijn veelgehoorde opmerkingen als de rechtbank uitspraak doet in zaken met veel maatschappelijke impact. Zo werd de 18-jarige Hams A. deze week veroordeeld tot vier jaar cel, waarvan één jaar voorwaardelijk, voor het doodrijden van een jongen in Leiden. Is dat écht zo’n lage straf?
Nee, legt hoogleraar strafrecht Jeroen ten Voorde van Universiteit Leiden uit. “Vier jaar is best een forse straf, zéker omdat het een jeugdige verdachte is.” Voor het veroorzaken van een dergelijke aanrijding staat in de wet een gevangenisstraf van zes jaar. Maar, zo zegt Ten Voorde, daar komt veel meer bij kijken.
Dodelijk ongeluk
Hams A. reed in september de 17-jarige Pim van Aalderen dood op de Lammenschansweg in Leiden. Dat deed hij met een snelheid van 90 kilometer per uur. A. reed op dat moment over de busbaan en door rood. Twee weken eerder was de jonge Zoetermeerder ook betrokken bij een verkeersruzie waarbij hij iemand mishandelde, stelt de rechtbank.
“Wat hierin meespeelt, is dat de verdachte al wat op zijn kerfstok had”, vertelt hoogleraar Ten Voorde. “Niet alleen de aanrijding, maar ook de mishandeling in het verkeer. Dat zijn nare dingen en dan denk je wel: wat is er met deze jongen aan de hand?” Dat is de reden dat de rechtbank een deels voorwaardelijke celstraf heeft opgelegd. “De rechter zegt niet: we sluiten je vier jaar op. Nee, ze zeggen ook: je moet je gaan melden bij de reclassering en je moet worden behandeld. Er moet écht gaan worden gewerkt om te voorkomen dat dit ooit nog een keer gebeurt.”
Geleerd
De 18-jarige Hams A. moet nu drie jaar de gevangenis in. Daarna mag hij nog eens vijf jaar geen voertuig besturen. Ten Voorde: “Tegen die tijd is hij ver in de twintig. Je hoopt dat hij dan wel heeft geleerd om zich als een betere bestuurder te gedragen.”
De hoogleraar snapt wel dat mensen het een lage straf vinden. “Het is een gevaarlijke weg, het had impact op de gemeenschap, er zijn op die Lammenschansweg vaker ernstige ongelukken gebeurd. Als je dan met negentig kilometer per uur over de busbaan door rood rijdt, doe je heel veel dingen verkeerd.”
Afstraffen
Hij vervolgt: “Als je dan zo’n jongen schept, mensen zien dat en het slachtoffer overlijdt, dan snap ik best dat mensen zeggen: dit moet je flink afstraffen.” Strafrechtelijk gezien is dat dus ook gebeurd, vertelt Ten Voorde. Al is dat niet het enige dat de rechtbank meeweegt. “De verdachte is een jonge kerel, hij had dit ook niet gewild en hij draagt dit de rest van zijn leven mee. Dat neem je als rechter ook mee in dit soort zaken. Daarmee wil ik de nabestaanden absoluut niet tekort doen. Maar ik denk dat dit wel meespeelt om niet de hoogste straf op te leggen.”
“Er zijn op veel verschillende niveaus verliezers. In de eerste plaats de nabestaanden. Op een echt ander niveau ook deze jongen en zijn omgeving. Die moeten ook voor altijd met deze last verder.” Hams A. is uiteindelijk veroordeeld voor roekeloosheid. “Dat is de zwaarste vorm van schuld, nog zwaarder dan dood door schuld. Het gaat bij roekeloosheid om meer dan een verwijtbare onvoorzichtige gedraging.”
In het vonnis tegen Hams A. schrijft de rechtbank hierover:
‘Het is zonder meer voorzienbaar dat er een zeer gevaarlijke situatie ontstaat door het veel te hard, rechts inhalend over een busbaan, door rood rijden zoals de verdachte dat heeft gedaan. In dit geval heeft dat gevaar zich ook verwezenlijkt, er heeft immers een dodelijke aanrijding met een kwetsbare fietser plaatsgevonden.’
“Dit alles betekent dat het verkeersgedrag van de verdachte dat tot het ongeval heeft geleid, kan worden aangemerkt als een overtreding van artikel 5a WVW. Daarmee heeft de verdachte de zwaarste vorm van schuld aan dat ongeval, namelijk roekeloosheid.” Een paar jaar geleden was er zelden sprake van roekeloosheid; toen kon het eigenlijk alleen bij verkeersongevallen die voortkwamen uit een wedstrijd op de weg worden gebruikt. “Maar de drempel is behoorlijk verlaagd”, zegt Ten Voorde. Daardoor kunnen er sneller hogere straffen worden opgelegd.
Hoogleraar Ten Voorde zegt nogmaals het te snappen als mensen een dergelijke straf niet begrijpen. “Maar veel weggebruikers gedragen zich niet meer in het verkeer. Kijk na zo’n zaak dus ook eens naar jezelf. Gedraag jij je wel? Rij jij nooit te hard? Mensen roepen snel dat er hoger moet worden gestraft, maar kijk ook eens wat vaker naar je eigen verkeersgedrag en wat daardoor zou kunnen gebeuren.”
Telefoon Redactie
071 - 5425160
