De snelle vorming van het coalitieakkoord in Leiderdorp na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 heeft bijgedragen aan bestuurlijke continuïteit, maar ging volgens de Rekenkamer Leiden & Leiderdorp ten koste van scherpte in het proces en de controlerende rol van de raad. Dat bleek dinsdagavond uit een digitale presentatie van het onderzoeksrapport over de totstandkoming en effecten van het coalitieakkoord 2022–2026.
Het onderzoek werd toegelicht door rekenkamerlid Janelle Pronk-Bade. Aanleiding voor het onderzoek was het coalitieakkoord zelf, waarin wordt gesproken over een vernieuwde aanpak met meer ruimte voor debat, samenwerking en participatie. “Wij wilden raadsleden handvatten bieden om al vóór de verkiezingen na te denken over coalitievorming,” aldus Pronk-Bade.
Bewuste keuze voor snelheid
De gemeenteraadsverkiezingen vonden plaats op woensdag 16 maart 2022. Een dag later startten de informele gesprekken en op vrijdag 8 april lag er al een coalitieakkoord van LPL, PvdA-GroenLinks en CDA. Volgens de Rekenkamer was die snelheid geen toeval. Er was onderling vertrouwen tussen de partijen, veel bestuurlijke ervaring en er werd bewust gekozen voor een akkoord op hoofdlijnen.
“Dat hielp om snel tot een akkoord te komen,” zei Pronk-Bade. Die snelheid had volgens haar duidelijke voordelen. Leiderdorp kon direct doorwerken en was vroeg in positie bij regionale benoemingen. “Leiderdorp stond daardoor goed op de kaart.”
Ook in de raad waren effecten zichtbaar. Besluiten werden vaker met ruime meerderheden genomen en minder langs scherpe coalitie-oppositiegrenzen. De ruimte in het akkoord bood het college bovendien bestuurlijke flexibiliteit.
Raad had weinig houvast
Tegelijkertijd concludeert de Rekenkamer dat diezelfde ruimte voor het college de raad juist voor problemen stelde. “Het akkoord gaf de raad weinig houvast,” stelde Pronk-Bade. Met name bij de kaderstellende en controlerende rol bleek het lastig om grip te krijgen op beleid en uitvoering.
Volgens de Rekenkamer ontbrak het in het akkoord aan concrete doelen en een duidelijke langetermijnvisie. Ook de evaluatie halverwege de bestuursperiode bood weinig aanknopingspunten. “De midtermreview was vooral een moment om terug te kijken,” aldus Pronk-Bade, “maar niet om echt bij te sturen.”
Daarnaast maakte de gemeente volgens de Rekenkamer beperkt gebruik van strategische ambtelijke expertise. Die had kunnen helpen bij samenhang, realisme en financiële onderbouwing van plannen.
Cultuurverandering explicieter maken
Een belangrijke les uit het onderzoek is dat beoogde cultuurveranderingen explicieter moeten worden benoemd. “Als je samen uitspreekt welk gedrag en welke werkwijze je voor ogen hebt, kun je veel meer bereiken,” zei Pronk-Bade. Dat geldt volgens haar ook voor afspraken over monitoring en het meten van resultaten.
De Rekenkamer wijst erop dat voorafgaand aan onderhandelingen meer aandacht had kunnen zijn voor proceskeuzes, rolverdeling en de inzet van ambtelijke expertise. Ook bij de verdeling van portefeuilles was een pragmatische aanpak gekozen, terwijl ambtelijk advies volgens de Rekenkamer meerwaarde had kunnen hebben.
“Door ambtenaren vroeg te betrekken, geef je hen ook de kans om te anticiperen op het akkoord en zorg je voor een soepelere start,” aldus Pronk-Bade.
Aanbevelingen voor de toekomst
De Rekenkamer doet concrete aanbevelingen voor toekomstige onderhandelaars en raadsleden. Zo pleit zij voor duidelijke afspraken over de werkwijze, tijdige en tussentijdse informatievoorziening aan de raad en expliciete keuzes tussen snelheid en toetsing op uitvoerbaarheid.
Voor de nieuwe raad adviseert de Rekenkamer om al vóór de verkiezingen het gesprek te voeren over samenwerking, rolverdeling en cultuur. Ook wordt gewezen op de mogelijkheid van een raadsakkoord, gericht op samenwerking binnen de hele raad. “Het coalitieakkoord is in deze periode weinig als referentiepunt gebruikt,” concludeert de Rekenkamer.
De aanbevelingen kunnen volgens de Rekenkamer worden meegenomen in het duidingsdebat na de komende gemeenteraadsverkiezingen.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
