Er zijn veel meer fouten gemaakt door privékliniek Medisch Centrum Kinderwens (MCK) in Leiderdorp dan tot nu toe bekend was, blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur. De kliniek heeft zaad van ’te oude’ mannen ingezet, verwekte tegen de uitdrukkelijke wens van donoren kinderen bij vrouwen in het buitenland en verzweeg zaken voor de Inspectie.
MCK Leiderdorp is een commerciële vruchtbaarheidskliniek. De kliniek was de afgelopen vijftien jaar populair, vooral bij een groeiende groep alleenstaande vrouwen en lesbische stellen in binnen- en buitenland.
De kliniek ligt onder vuur nadat Nieuwsuur vorig jaar onthulde dat MCK jarenlang doelbewust massadonoren creëerde door veel meer kinderen te verwekken dan de beroepsgroep heeft afgesproken. De Inspectie doet sinds zomer 2025 onderzoek naar de kliniek. MCK wil niet op de nieuwe bevindingen reageren.
Mannen ouder dan 45 jaar
In 1992 werd in een medische richtlijn vastgelegd dat een donor maximaal 25 kinderen mag voortbrengen. In 2018 is dat aangepast naar maximaal 12 gezinnen per donor. Een zaaddonor met meer dan 25 kinderen is een massadonor.
In diezelfde richtlijn staat een leeftijdsgrens voor de zaaddonor: tussen de 18-45 jaar. Niet ouder dan 45 jaar, omdat het leeftijdsverschil met de te verwekken kinderen dan te groot wordt. Maar ook omdat zaad van oudere mannen een hoger risico geeft op aandoeningen en ziektes bij het nageslacht.
Op de website van MCK staat dat mannen tussen 18 en 45 jaar zaad kunnen doneren, conform de richtlijn. Maar de praktijk was anders. Uit interne stukken, ingezien door Nieuwsuur, blijkt dat de kliniek jarenlang ook mannen tot 50 jaar liet doneren. En soms nog ouder. Dat bevestigt donor Willem (niet zijn echte naam). “Ik was 47 jaar toen ik begon en heb tot m’n 52ste vijftien keer gedoneerd.” Willem wist niet dat er een grens geldt van 45 jaar.
Overleden
Een moeder vertelt Nieuwsuur dat haar MCK-donor ten tijde van de donatie 48 jaar was, dat wist zij niet. “Mijn kind heeft last van autisme. Ik weet inmiddels: hoe ouder de donor, hoe groter het risico op dit soort stoornissen.” Onlangs hoorde ze dat de donor is overleden.
Een andere moeder, die zaad kreeg van dezelfde overleden donor, voelt zich belazerd: “Als de arts mij toen had verteld dat de donor ruim twee keer zo oud was als ik, had ik absoluut niet ingestemd. Ik was begin 20 en had nog genoeg tijd om te wachten op een jongere donor.”
Gynaecologenvereniging NVOG wil niet ingaan op vragen over de kliniek maar “acht het onwenselijk als donorzaad wordt gebruikt dat niet voldoet aan de afgesproken leeftijdsgrenzen. Omdat deze grenzen zijn opgesteld met het oog op zorgvuldigheid en belangen van het toekomstige kind.”
‘Gelogen’
In 2015 startte de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd een onderzoek naar alle fertiliteitsklinieken in Nederland. Ook MCK kreeg bezoek. De kliniek verklaarde toen: “Het maximum aantal kinderen wordt onder de 25 gehouden”, zo staat in het inspectieverslag van dat bezoek.
Maar minder dan 25 kinderen per donor was niet de praktijk in 2015. De MCK-directie schrijft vorig jaar in een mail aan Nieuwsuur dat tot halverwege 2017 niet een beleid gold van 25 kinderen, maar van 25 gezinnen. Dat kan leiden tot wel 30, 40, 50 of meer kinderen per donor. MCK hield de werkwijze in 2015 geheim voor de Inspectie. Volgens oud-inspecteur Jan Maarten van den Berg is dat “zeer kwalijk, er is op dat moment gelogen”.
De NVOG zegt in een algemene reactie: “Het niet volledig of niet juist informeren van toezichthouders over feitelijk beleid of werkwijze achten wij ernstig en onacceptabel. Transparantie richting de Inspectie is een basisvoorwaarde voor goede zorg.”
Maar het bleef niet bij de hoge afwijkende norm van 25 gezinnen per donor. Daarbovenop werden ook nog kinderen verwekt bij buitenlandse ‘vruchtbaarheidstoeristen’, zo blijkt uit donorcontracten. In zo’n contract staat bijvoorbeeld: ’25 gezinnen in Nederland plus 15 kinderen bij cliënten niet in Nederland’.
Sommige donoren wilden expliciet géén kinderen bij vrouwen in het buitenland. De optie “voor niet in Nederland wonende cliënten” werd dan doorgekrast in het contract. Maar de kliniek hield zich niet altijd aan die afspraak. Willem heeft daardoor tegen zijn wens drie donorkinderen in het buitenland. En donor Nico heeft, tot zijn schrik, naast 25 donorkinderen in Nederland er nog 25 in het buitenland.
Reacties
MCK laat weten dat het volledige medewerking verleent aan het nieuwe onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). “Wij wachten de publicatie van het IGJ-rapport af over de historische en huidige werkwijzen. MCK werkt volledig in lijn met de geldende wet- en regelgeving, met het welzijn van onze patiënten als hoogste prioriteit. Ouders die vragen hebben over hun donortraject kunnen bij MCK terecht voor een persoonlijk gesprek. Verder doen wij geen nadere mededelingen”, staat in dit statement.
De Inspectie (IGJ) en het ministerie van Volksgezondheid verwijzen ook naar het lopende onderzoek, dat volgens een woordvoerder langer duurt dan was ingeschat. “Omdat we ook zaken onderzoeken die in het verleden hebben gespeeld.” Daarbij gaat het ook over vragen die Nieuwsuur heeft opgeworpen, aldus de Inspectie-woordvoerder.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
