Een duurzame warmtebron onder de Leidse Merenwijk lijkt een logische stap richting een groenere stad. Maar het besluit van het college om geen bezwaar te maken tegen inzet door energiebedrijf Vattenfall zorgt voor onrust in de Merenwijk. Bewoners voelen zich gepasseerd en spreken van een beslissing die “midden in het proces” is genomen.
Onder de grond, bij de afvalwaterzuiveringsinstallatie in de Merenwijk, zit een opvallende energiebron verstopt. Warmte uit afvalwater afkomstig van douches, wasmachines en keukens kan worden teruggewonnen en gebruikt om huizen te verwarmen. Die techniek heet aquathermie en wordt gezien als een duurzaam alternatief voor aardgas.
Het Leidse college ziet kansen en geen bezwaren.
“Er zijn verschillende partijen die hier gebruik van willen maken,” zegt wethouder Prescillia van Noort. “Daarom hebben we eerst goed laten onderzoeken wat dit betekent voor duurzaamheid, CO₂-besparing en betaalbaarheid.”
Uit dat onderzoek komt energiebedrijf Vattenfall als meest effectieve ontwikkelaar naar voren. “Die bron kan maar één keer worden uitgegeven,” aldus Van Noort. “Op basis van het onderzoek zien wij geen reden om daartegen in te gaan.”De uiteindelijke beslissing ligt bij het hoogheemraadschap, eigenaar van de bron. Maar met dit standpunt vergroot Leiden de kans dat Vattenfall de warmtebron gaat ontwikkelen.
Bewoners: “Dit voelt als een gepasseerd station”
In de Merenwijk, de wijk die mogelijk met deze warmte verwarmd gaat worden, klinkt frustratie. Bewonerscoöperatie Nieuwe Energie Merenwijk voelt zich buitenspel gezet. “Wij waren zeer onaangenaam verrast door het besluit van de wethouder om voorkeur te geven aan Vattenfall en niet voor de bewoners,” zegt voorzitter Cent van Vliet
”Volgens Van Vliet is er juist anderhalf jaar samengewerkt met de gemeente om bewoners actief te betrekken. “Het is fantastisch dat we met (de vorige) wethouder Van Delft een traject hebben afgesproken om de bewoners een zwaarwegende stem te geven bij het besluit op welke manier zij hun energietransitie willen doorvoeren.”
Maar terwijl bewoners nog hun mening gaven via enquêtes, viel het besluit al. “Midden in de enquête neemt wethouder Van Noort een besluit om te zeggen: de belangrijkste optie voor de Merenwijk geven we niet aan de bewoners, maar aan Vattenfall, een internationaal commercieel bedrijf.”
Lokale warmte, of een omweg via het net?
De kern van het conflict: wie krijgt de regie over de warmte uit het Leidse afvalwater – en hoe wordt die verdeeld?Volgens Van Vliet is het logisch om de warmte dichtbij huis te gebruiken.“Het is logisch dat als je lokaal warmte hebt, je dat ook lokaal gebruikt.”
Hij waarschuwt voor problemen als energie of warmte over grotere afstanden moet worden vervoerd. Dan ontstaat er druk op het netwerk – vergelijkbaar met files op de weg.“Dan krijg je transport, netcongestie en warmteverlies.”
Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet overbelast raakt: er is simpelweg te veel vraag of aanbod tegelijk, waardoor systemen vastlopen of projecten vertraging oplopen. Volgens de bewoners is dat precies wat je wilt voorkomen door energie lokaal te houden.
Daarnaast is Van Vliet kritisch op grootschalige warmtenetten.
“Het warmtenet is een beetje heilig verklaard. Maar de uitkomst van kritisch onderzoek is dat het enorm vervuilend is en dat bewoners de rekening moeten betalen.”De bewonerscoöperatie pleit voor een systeem waarbij huizen individueel kunnen worden afgestemd.“Met nieuwe technologie, zoals een waterwarmtepomp, kun je het water opwarmen zoals nodig is in jouw huis. Je kunt het afstemmen op wat de bewoner belangrijk vindt.”
“Aandeelhouders blij, bewoners boos”
De teleurstelling zit diep. “Ik heb de aandeelhouders in Zweden wel op de banken zien dansen na dit besluit.”Zelf staan de bewoners volgens hem met lege handen.“Wij zijn niet alleen verbaasd, ook wel een beetje boos. Maar we zijn ook creatief.”De coöperatie wil nu in gesprek met het college, stapt naar het hoogheemraadschap en zoekt steun bij politieke partijen.
Nog geen gelopen race
De strijd is nog niet beslist. Het hoogheemraadschap neemt uiteindelijk de beslissing, en de bewoners hopen op uitstel.“Als we een jaar uitstel krijgen, kan het onderzoek waarop de wethouder dit besluit heeft gebaseerd – dat aan alle kanten rammelt – opnieuw worden gedaan. Pas dan kan een verantwoord besluit worden genomen.”
Tot die tijd blijft de vraag hangen: van wie is de warmte onder Leiden – en wie profiteert ervan? In de Merenwijk is het antwoord voorlopig allesbehalve opgewarmd.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
