De 14-jarige Lisa gaat al acht maanden niet meer naar school. Ze wil wel, maar ze voelt zich niet veilig op haar school in de Haagse regio. Ze is niet de enige: mogelijk ligt het aantal kinderen in Nederland dat thuiszit rond de 70.000, en dat aantal stijgt jaarlijks. Onderwijsadviseur Hanneke van Noort pleit voor een collectieve aanpak in plaats van individuele hulptrajecten.
Aan de keukentafel in Leidschendam vertelt Lisa (niet haar echte naam) waarom ze sinds oktober niet meer naar school gaat. Tijdens de les handvaardigheid krijgt ze ruzie met een klasgenoot. “Ze bedreigde me. Ik was eigenlijk sprakeloos.” Haar moeder belt de politie en twee agenten komen naar school. De politie constateert geen strafbaar feit, maar de 14-jarige vmbo-scholiere wil niet meer naar school. Haar moeder meldt haar ziek en wacht af.
Gesprek op school
“Een week later ben ik zelf maar gaan bellen. Krijgen we nog een gesprek? Wat gaat er gebeuren? Ze werd aan haar lot overgelaten, geen plan, geen nazorg”, zegt Lisa’s moeder. Uiteindelijk volgt er een gesprek op school met de ouders van Lisa, de schooldirecteur en de vertrouwenspersoon. De uitkomst stelt de ouders teleur. De klasgenoot wordt één dag geschorst. “Dat vonden wij veel te licht”, zegt moeder.
Lisa voelt zich al langer buitengesloten op school. Sinds kort weet ze dat ze hoogbegaafd en licht autistisch is. Ze heeft moeite met aansluiting vinden bij leeftijdsgenoten. “Ze maken rare opmerkingen, gooien met pennen. Dit was voor mij de druppel. Ik was gewoon heel bang.”
Juist gehandeld
De directeur van de school kan vanwege de privacywet niet diep op de zaak ingaan. “Er is volgens de geldende protocollen gehandeld. We hebben diverse gesprekken gevoerd met betrokkenen en passende maatregelen genomen. Dat de politie geen opvolging aan de zaak gaf, bevestigde voor ons dat we juist hebben gehandeld.”
Dat een van zijn 900 leerlingen al maanden niet meer naar school komt, gaat hem aan het hart. “Wij moeten alles doen wat binnen onze mogelijkheden ligt om te zorgen dat leerlingen in wat voor vorm dan ook en met wat voor begeleiding dan ook passend onderwijs krijgen. Maar dat lukt niet altijd, omdat thuiszitten heel veel oorzaken kan hebben en iedere situatie vraagt om maatwerk.”
Allemaal apart aan de gang
Onderwijsadviseur Hanneke van Noort somt wat oorzaken op: “Soms ligt het aan het onderwijssysteem, soms aan psychische problemen, de thuissituatie of conflicten tussen ouders en school. Ook kan een leerling ernstige gedragsproblemen hebben.” Scholen, jeugdartsen, leerplichtambtenaren en gemeenten gaan allemaal apart aan de gang en hebben beperkte budgetten en wettelijke taken. “Daardoor ontbreekt vaak de ruimte om snel en goed in te grijpen”, zegt Van Noort.
Onduidelijkheid en frustratie
Ze noemt als voorbeeld de ingewikkelde verhouding tussen onderwijs en jeugdhulp. “Scholen kunnen geen jeugdhulp aanvragen, dat moeten ouders doen. Maar ouders denken dat passend onderwijs maatwerk betekent. Dat leidt tot onduidelijkheid en frustratie.”
Ook bij Lisa loopt het spaak. Ze heeft een psycholoog en jeugdhulp, vertelt haar moeder, maar die hebben geen contact met school. Dat geeft vaker spanning, zegt de schooldirecteur: “De samenwerking met jeugdhulpverlening is in de praktijk complex, doordat meerdere instanties betrokken zijn met verschillende verantwoordelijkheden.”
Alleen naar school voor toetsen
Lisa probeert het schooljaar op afstand af te ronden. Ze maakt alle opdrachten thuis en komt alleen naar school voor toetsen. “De eerste keer dat ik weer naar binnen ging, trilde ik helemaal”, zegt ze. Of ze het derde jaar gaat halen, is onzeker. De school stelde aanvankelijk voor dat Lisa zou blijven zitten, maar geeft haar nu toch nog een kans. Een concreet plan ontbrak volgens het gezin lange tijd. “We moesten alles zelf uitzoeken”, zegt Lisa. “Niemand vertelde wat ik moest doen.”
Hanneke van Noort ziet dat ouders vaak verkeerde verwachtingen van de school hebben. “Ouders denken dat elk kind recht heeft op een volledig individueel onderwijsprogramma. Maar scholen zijn ingericht op lesgeven aan grote groepen binnen vaste programma’s en budgetten.”
Volgens haar moet de aanpak van thuiszitters niet gaan over individuele leerlingen, maar over hoe het onderwijs en de jeugdhulp in Nederland is georganiseerd. “We richten ons nu op individuele hulptrajecten, maar de problemen moeten collectiever aangepakt worden.”
Vaste jeugdhulpverleners
Dat gebeurt al op scholen die samenwerken met vaste jeugdprofessionals die dagelijks op school zijn. “Daardoor hoeft niet steeds voor elk individueel kind een apart traject te worden gestart. Maar door tekorten in de jeugdzorg zijn zulke oplossingen moeilijk te organiseren.”
Van Noort ziet dat er steeds meer aandacht komt voor betere samenwerking tussen onderwijs en zorg. “Maar zulke veranderingen kosten tijd en vragen politieke keuzes. Thuiszitters zijn de slachtoffers van ons huidige onderwijs- en jeugdzorgsysteem.”
Afgepakte kansen
Lisa hoopt op een nieuwe start op een andere school. Tot die tijd zit ze thuis en mist ze haar ‘normale’ leven. “Schoolreisjes, lessen volgen, gewoon naar school gaan. Ik vind het jammer dat het allemaal zo moeizaam loopt. Het voelt als afgepakte kansen.”
Haar moeder zucht: “Het is zwaar als je je kind elke dag verdrietig ziet.” Ze hoopt dat hun verhaal bijdraagt aan verandering. “We willen dat dit niet nog een keer gebeurt bij een ander kind”, zegt ze. “Er moet sneller en beter gehandeld worden.”
Omdat dit artikel over een minderjarige gaat en het noemen van de schoolnaam de kans vergroot dat Lisa te identificeren is, laten we de naam van de school weg. De schooldirecteur heeft uitgebreid met de verslaggever van Omroep West gesproken. Hij kan vanwege de privacyregels niet ingaan op de afspraken die met Lisa zijn gemaakt.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
