Een orgel in Leiden krijgt een opknapbeurt. Het is een operatie waar je gerust ‘U’ tegen kan zeggen: de opknapbeurt van het wereldberoemde Van Hagebeer-orgel in de Pieterskerk in Leiden. Met een steiger van 26 meter hoog wordt het oudste en meest unieke instrument van Nederland, dat bestaat uit maar liefst ruim 3000 orgelpijpen, horizontaal en één voor één naar beneden gehesen. De kosten van deze klus: vier ton.
Het monumentale instrument uit 1643 is voor een deel nog veel ouder dan de buitenkant doet vermoeden. Sommige van de 3355 pijpen hebben de tand des tijds op wonderbaarlijke wijze doorstaan en dateren zelfs uit de middeleeuwen.
“De oudste honderd pijpen komen uit 1446”, vertelt conservator Ward Hoskens enthousiast. “Die zijn letterlijk uit de puinhopen gevist toen de kerktoren in maart 1512 tijdens een voorjaarsstorm recht naar beneden stortte.”
Klagende organisten
“Een orgel is een lust en een last”, zegt directeur Sebastiaan Lagendaal. “Als de boel te veel gaat lekken door slijtage, dan spreekt zo’n orgelpijp niet meer en krijg je meteen klagende organisten over de vloer.” Dus heeft het oudste instrument van Nederland een grondige onderhoudsbeurt nodig.
Om de 25 tot 30 jaar is zo’n grote opknapbeurt onvermijdelijk. De grootste boosdoener op dit moment is loodcorrosie. Daarbij reageert het eikenhout van de kast met het lood van de pijpen waardoor er een zure uitslag ontstaat.
Flexibel
Daarnaast zorgt het pure gewicht van de metershoge buizen voor verzakkingen. “Lood is flexibel materiaal waardoor de allergrootste pijpen na verloop van tijd op zichzelf neerdrukken en vervormen”, legt de conservator uit.
Dat er zoveel precisie bij de opknapbeurt komt kijken, is niet voor niets. Er zijn in heel Nederland maar drie van dit soort bekende Van Hagerbeer-orgels te vinden: in de Grote Kerk in Alkmaar, in de Nieuwe Kerk in Amsterdam en in de Pieterskerk in Leiden.
“Het instrument heeft een heel bijzondere middentoonstemming uit de zeventiende eeuw”, vertelt Hoskens. “Juist vanwege die unieke, historische klankkleur reizen organisten vanuit de hele wereld naar de Pieterskerk af.”
Nog vijf maanden geduld
Als alles volgens planning verloopt, is de orgelkast na de zomerperiode weer gevuld. Dan kunnen overigens niet meteen weer alle registers worden opgetrokken, maar is er eerst nog een grote ronde ‘stemmen en intoneren’ nodig. Eind november moet het instrument weer helemaal operationeel zijn.
Het kostenplaatje van de gigantische klus liegt er dan ook niet om: 400.000 euro. “Die heb ik niet dagelijks in mijn zak”, blikt directeur Lagendaal terug op het intensieve traject om de renovatie financieel rond te krijgen.
“Daar gaat jaren aan fondsenwerving, subsidieaanvragen en het benaderen van particulieren en sponsoren aan vooraf. Gelukkig is het benodigde bedrag helemaal bij elkaar gehaald”, zegt hij tevreden.
“Als straks alles achter de rug is, zijn we weer voor dertig jaar gevrijwaard van dit soort grote uitgaven”, besluit Lagendaal.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
