Scholen hielden hun deuren gesloten, kinderen bleven thuis en ouders zaten met hun handen in het haar. Code rood zorgde tijdens de hittegolf van eind vorige week voor de nodige problemen. Maar met het veranderende klimaat lijken dit soort weersextremen in de toekomst vaker te gaan voorkomen. Wat heeft het onderwijs geleerd van code rood?
“Ouders waren wel begripvol hoor”, vertelt Debby Haring. ‘Buffelen’ is het woord dat meermaals klinkt wanneer de directeur van de Mariaschool terugblikt op de eendaagse schoolsluiting. “Voor een keertje kon het, maar dit kan natuurlijk niet te vaak voorkomen.” De basisschool uit Wateringen is treffend voorbeeld van een probleem dat zich momenteel in onderwijsland voordoet. Oude schoolgebouwen lijken door de tijd te zijn ingehaald, met extreme hitte of kou in de klas tot gevolg.
Oude gebouwen
Uit gegevens van de site schoolgebouwenschaamte.nl blijkt dat de helft van de scholen ouder is dan veertig jaar. Ook heeft de helft energielabel C of lager. 93 procent voldoet niet aan Arbo-eisen. En dat terwijl uit onderzoek van de Universiteit van Maastricht blijkt dat een slechte lucht in het klaslokaal een negatief effect heeft op de leerprestaties.
Enkel glas
“De onderwijshuisvesting is beroerd in Nederland”, zegt Freya Sixma van de VO-raad. De koepelorganisatie behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs. Sixma: “Veel scholen hebben verouderde huisvesting, waarbij de isolatie niet best is. In schoolgebouwen uit de jaren 60 zit soms nog enkel glas en is de dakisolatie niet in orde.” Ook in de Mariaschool liep het kwik op ver boven de 30 graden. Directeur Haring legt uit dat er wel wordt geprobeerd om schoolgebouwen beter in te richten.
“Maar het is niet ‘even’ een airco ophangen. Ons elektriciteitssysteem is ouder en daar niet op berekend.” Het zorgt voor ‘noodmaatregelen’, zoals folie op de ramen. Over plafondventilatoren wordt nagedacht.
Code rood op vrijdag 26 juni was dan wel een extreme uitzondering. De hitte was zonder klimaatverandering volgens het KNMI vrijwel onmogelijk geweest. Extreem warme dagen met een maximumtemperatuur van minstens 35 graden gaan steeds vaker voorkomen.
Advies KNMI
De VO-raad kan scholen niet opleggen om de deuren bij deze hoge temperaturen te sluiten. Al klonk dit nu toch indirect door toen de organisatie adviseerde om de adviezen van het KNMI te volgen. “Het advies was om de straat niet op te gaan als het niet hoeft”, aldus woordvoerder Sixma. “Het KNMI heeft daarbij de veiligheid in het oog. Dan vinden wij dat scholen daar naar moeten luisteren.”
Onderwijsstichting sluit alle 51 scholen
Onder andere onderwijsstichting De Haagse Scholen besloot om alle 51 scholen te sluiten. Voor kinderen die nergens terechtkonden, werd noodopvang geregeld op school. “We hebben schoolgebouwen met klimaatsystemen, maar dat is niet overal zo”, beschrijft Eke Wolters de situatie in gebouwen van De Haagse Scholen. “We zijn wel bezig om gebouwen te verduurzamen met zonnepanelen en een betere isolatie.”
‘Samenspel met de gemeente’
In de winter wordt voor het verwarmen bijvoorbeeld zo min mogelijk gas gebruikt. “En in de zomer wordt er alles aan gedaan om de temperatuur aangenaam te houden.” Alleen is dat niet zomaar geregeld. Tijd en geld zijn nodig, waarbij Wolters ‘het samenspel met de gemeente’ noemt.
Wolters: “Elke zoveel jaar staan er een aantal gebouwen op de lijst om gerenoveerd of opgeknapt te worden. Dan zijn er ook scholen die bijvoorbeeld pas over drie jaar aan de beurt zijn. Tot die tijd moeten we het doen met wat we hebben.” In Nederland zijn gemeenten verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen in het basis-, voortgezet- en speciaalonderwijs. Voor de financiering hiervan krijgen de gemeenten elk jaar een bijdrage uit het Gemeentefonds.
Waar gaat het geld naartoe?
“Het geld is niet geoormerkt”, aldus de VO-raad. Sixma beschrijft hoe er volgens de lobbygroep structureel te weinig geld naar de bouw van scholen gaat. “Iedere gemeente mag zelf kiezen of het geld daadwerkelijk aan schoolgebouwen wordt besteed of juist aan bijvoorbeeld een weg of brug.” De VO-raad pleit daarom voor afspraken voor de bouw van nieuwe scholen.
Schoolgebouwen zijn dusdanig oud dat er niet tegen te onderhouden valt. Nieuwbouw wordt dus verkozen boven renovatie. “Wat je ook aan onderhoud doet, je krijgt het nooit meer op niveau. Het onderhoud is vaak wel op orde. Alleen zijn de schoolgebouwen dusdanig oud dat er niet tegen te onderhouden valt.”
De Wateringse Mariaschool heeft inmiddels voor een deel een sedumdak, een groen dak dat vol staat met planten. “Stap voor stap kijken we naar de mogelijkheden. Alleen zijn er met deze temperaturen grotere investeringen nodig dan een dak of folie voor het raam. Bij nieuwbouw is het hele bestek met voorwaarden en criteria beter op orde.”
Kinderopvang
Directeur Haring legt uit dat het probleem zich door gesloten scholen ook verplaatst. “De kinderen moeten wel ergens blijven. En zeker een kinderopvang kan niet zomaar zegen dat ze sluiten.” Kinderopvanglocaties kunnen zich volgens de Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang (BOink) goed voorbereiden op de hitte. Voordat een school dichtgaat is er daarom onder andere overleg met opvangcentra vanwege de kinderen die daar voor en na schooltijd naartoe gaan.
Voorbereiden op extreem weer
“We kozen er expliciet voor om zoveel mogelijk van onze locaties open te houden”, reageert Nicole van Bohemen van Junis Kinderopvang. “De belangrijkste reden om open te blijven is dat we het ontzettend belangrijk vinden om er te zijn voor de kinderen en gezinnen die ons nodig hebben.” Toch geeft Junis, dat negentig opvanglocaties in en rondom Alphen aan den Rijn telt, aan ‘dat het kansen ziet de klimaatbeheersing de komende jaren verder te professionaliseren om beter voorbereid te zijn op extreem weer’.
Voldoen aan lesurennorm
Voor kinderen die bij code rood niet naar school konden, betekende het openblijven van opvangcentra vaak in ieder geval dat ze alsnog een fijne plek hadden. “Dit was buffelen”, blikt directeur Haring terug. “We moeten wel gewoon voldoen aan een bepaald aantal lesuren per schooljaar. Dit kan niet te vaak gebeuren.”
De redactie van Centraal+ heeft ervoor gekozen om dit artikel van mediapartner Omroep West over te nemen omdat het exemplarisch is voor scholen in de hele regio, ook die van ons.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
