Niels de Zwarte (49) doneert al dertig jaar trouw bloed en plasma. Tijdens een gebruikelijke opname werd hem gevraagd of hij zijn stamcellen in de wereldwijde databank wilde registreren. Jaren later redde hij, ergens op de wijde wereld, het leven van een anonieme vrouw door een zeldzame match. In het LUMC in Leiden gaf hij stamcellen aan de onbekende.
Vanaf zijn achttiende geeft Niels al bloed. “Ik ben gezond, dus waarom zou ik niet af en toe wat bloed geven?” Van meet af aan benaderde Niels het nuchter, vertelt hij aan Rijnmond. “Ik doe het, omdat ik het fijn vind om andere mensen te helpen. Ik ben ecoloog en werk voor het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam. Ik houd van alles wat leeft: mensen, dieren en planten. Het is mijn levensfilosofie.”
Jarenlang naar de achtergrond
Zestien jaar geleden vroeg de bloedbank hem of hij ook zijn stamcellen wilde laten registreren. De wereldwijde databank is vaak het laatste redmiddel voor patiënten met leukemie. Niels stemde zonder er al te veel over na te denken mee in.
Er hoefde niets extra’s voor te gebeuren, alleen een medische check op bloed dat toch al werd afgenomen. Daarna verdween het onderwerp jarenlang naar de achtergrond. Tot afgelopen jaar de telefoon ging. “Joh, we hebben ergens op de wereld een match gevonden. Ben je nog steeds bereid om te doneren?” Het nieuws moest hij eerst even laten bezinken, want wat betekende dit ook alweer precies? Pas op dat moment realiseerde hij zich goed hoe anoniem het hele proces eigenlijk is.
Hij kreeg geen naam van de patiënt, geen leeftijd of land, enkel het feit dat iemand hem nodig had. “Je zou er liever toch een soort gezicht bij willen hebben. Voor wie doe je dit nou?”
Moment van de waarheid
Al snel komt Niels tot een conclusie. “Als ik ooit ‘ja’ heb gezegd, is het ook gewoon een ‘ja’. Dan kom ik daar niet meer op terug.” Na de laatste medische check in het LUMC in Leiden, met de nodige onderzoeken en telkens de vraag of hij nog steeds wilde, kwam het moment waarop moest worden beslist. “Nou, je bent overal doorheen. Nu moet je het echt zeggen: ga je ervoor?”
Pijnlijk om te geven
“Het enige waar ik tegenop zag, is dat het geven zelf wel een beetje pijnlijk is. Achteraf, ook wel terecht.” Niels koos ervoor om zijn stamcellen via zijn bloed af te staan. Dat betekende vijf dagen lang twee keer per dag een injectie.
“Op een gegeven moment ging het echt best wel pijn doen in mijn bekken, borstbeen en bovenbeen. Je voelde echt dat in al die botten gigantisch veel stamcellen werden aangemaakt. Dat was alsof ik griep had.”
Een mysterieuze patiënt
Pas nadat de stamcellen waren afgegeven, hoorde Niels dat het om een vrouw ging. Meer wist hij niet en zou hij ook nooit weten. “Dat heeft er alles mee te maken dat je elkaar niet tot de orde kan roepen. Dat de patiënt niet kan zeggen: je moet het voor me doen, want we hebben een match. Of de gever: ik heb een keer geldproblemen en ik heb je leven gered. Kan ik wat lenen?”
‘Menselijk lichaam is interessante fabriek’
Een van de details die hem het meest verbaasde, was dat de bloedgroep van de ontvanger er niet toe doet. Bij een gewone bloedtransfusie moet die overeenkomen, maar bij een stamceldonatie niet. “De patiënts volledige bloed wordt afgebroken, een full reset van iemands bloedsysteem. Zij heeft volledig haar bloed weer opgebouwd, op basis van mijn stamcellen.” Als bioloog had Niels dat nog nooit eerder gehoord. “Wat een interessante fabriek is een menselijk lichaam toch eigenlijk.”
‘Ik moest er bijna van huilen’
Ruim een half jaar later, in de trein naar huis, ging zijn telefoon opnieuw. Hij verwachtte een routinecontrole, misschien nog een testje. In plaats daarvan hoorde hij dat de patiënt weer kerngezond was. Het nieuws overviel hem. “Nou, dan vallen de vijf dagen dat je ongemak hebt weg.” Het emotioneerde hem. “Ik dacht wel oh shit, dit heeft echt iets gedaan. Ik heb iemand weer een leven gegeven.”
‘Niet zo’n big deal’
“Eigenlijk is doneren niet zo’n big deal”, stelt Niels. Er is een structureel tekort aan stamceldonoren, terwijl aanmelden volgens hem weinig voorstelt. Je hoeft alleen maar wat vragen te beantwoorden en wat wangslijmvlies bij jezelf af te nemen. “Iedereen die een beetje jong of gezond is, kan dat afgeven.” Onder de 35 jaar is het ideaal, maar geen harde eis; Niels was zelf immers al veel ouder toen hij matchte.
Financieel geregeld
Ook financieel is het geregeld. “Mochten mensen denken: al die ziektedagen, dat vindt mijn werkgever nooit goed, daar zijn regelingen voor.” Je krijgt er geen persoonlijke vergoeding voor en dat hoeft van Niels ook niet. Dat je iemands leven kan redden is voor hem meer dan genoeg.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
