Met een biertje in de hand zingen Olga van Marion en Jampie van Ginneken in een ouderwetse Leidse kroeg een lied dat bijna vier eeuwen oud is. Even later klinkt ook op de Visbrug een zeventiende-eeuws Leids lied. Veertien vrijwel vergeten liedjes zijn na ruim drie jaar speurwerk weer leesbaar én zingbaar gemaakt.
De liedjes komen uit Het Leydsche Vreugden-Hof, een liedboekje uit de zeventiende eeuw. Universitair docent Olga van Marion van de Universiteit Leiden en oud-docent Nederlands Jampie van Ginneken stortten zich samen met de werkgroep Leidse Liedjes van de Historische Vereniging Oud Leiden op de teksten.
Het resultaat is het nieuwe boek Leidse liedjes: Brouwers, wevers en viswijven.
Hits van gewone Leidenaren
In de zeventiende eeuw was het populair om liedboekjes over de eigen stad uit te geven. Leiden deed daar vrolijk aan mee. In Het Leydsche Vreugden-Hof vonden de onderzoekers veertien liedjes die echt over het leven in en rond Leiden gaan.
Niet over burgemeesters, professoren of andere deftige types, maar over wandelen, verliefd worden, boodschappen doen, naar de kermis gaan en vlees en vis kopen. Wevers, brouwers en visvrouwen bevolken de teksten.
“Er zit een graagte en een nieuwsgierigheid naar het leven van gewone mensen in deze liedjes. En er zit ook heel veel bier in”, zegt Van Marion. Dat laatste is geen detail. In een van de liedjes wordt opgeschept over maar liefst 22 Leidse brouwerijen. Het bier uit andere steden kon daar volgens de dichter natuurlijk niet aan tippen.
Stuk gezongen boekje
Wie de liedjes opnieuw wil zingen, moet eerst kunnen lezen wat er staat. En juist daar begint de grote puzzel. De twee bewaard gebleven exemplaren van het oorspronkelijke liedboekje zijn zwaar beschadigd. Het exemplaar bij Erfgoed Leiden en Omstreken mist pagina’s en uit andere bladzijden zijn stukken verdwenen.
“Liedboekjes waren in die tijd goedkoop en werden stuk gebruikt. Ze werden echt stuk gezongen, stuk gelezen”, vertelt Van Marion. Daar kwam nog een extra hindernis bij: de teksten zijn grotendeels in Gotisch schrift gedrukt. Van Ginneken: “Als je er eenmaal een tijdje mee bezig bent, dan lukt het wel om dat Gotische schrift te ontcijferen.”
Maar hoe klonk het?
Met alleen een leesbare tekst heb je nog geen lied. Bij de oude teksten stond vaak alleen aangegeven op welke destijds bekende melodie ze gezongen moesten worden. Voor mensen uit de zeventiende eeuw voldoende informatie, voor een Leidenaar in 2026 wat minder.
Musicologen Nico van der Meij en Margot Kalse gingen daarom op zoek naar de oude melodieën en zetten die in modern notenschrift. Waar de oorspronkelijke melodie niet meer was terug te vinden, werd een passende melodie gekozen. Zo kregen de eeuwenoude woorden hun muziek terug.
Jan Steen op de voorkant
Ook voor het oog werd het boek aangekleed. Van Marion en Van Ginneken zochten historische afbeeldingen bij de liedjes. Sommige kregen er uiteindelijk drie of vier. Op de omslag staat een schilderij van de Leidse Vismarkt van Jan Steen.
Het werk bevindt zich in het Städel Museum in Frankfurt. Een toepasselijkere voorpagina was bijna niet te bedenken: een Leidse schilder, een Leidse markt en daarachter liedjes over het gewone leven in dezelfde stad.
En dus blijven de liedjes niet tussen twee kaften zitten. Van Marion en Van Ginneken zingen ze zelf ook, op verschillende plekken in Leiden. In een ouderwetse kroeg staan ze met een biertje in de hand op stoelen, op de Visbrug klinkt het eeuwenoude repertoire midden in de stad waar het ooit ontstond.
Maar wie denkt dat Leiden er nu een nieuw zangduo bij heeft, komt bedrogen uit.”Wij zijn geen zangers, geen geschoolde zangers”, zegt Van Ginneken. “We vinden het leuk om de liedjes te zingen.”
Het uiteindelijke doel is dat anderen ermee aan de haal gaan. Koren, muzikanten en andere Leidenaren. Van Ginneken is daar duidelijk over: “Koren moeten dat gaan doen.” Van Marion hoopt zelfs dat er nieuwe stemmen en instrumenten bijkomen. Want na bijna vier eeuwen hoeft er aan deze Leidse liedjes geen museumstof meer te kleven. Ze mogen weer klinken.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
