Hij staat er sinds 1626 en viert dit jaar zijn 400-jarig bestaan. De Groote Molen in Zoeterwoude Weipoort hield eeuwenlang de polder droog. Maar dat werk kan hij al jaren niet meer doen. De watergang naar de Oude Rijn werd afgesloten en een gemaal nam het over. De molen draait nog wel, maar zonder functie. ‘Dat knaagt,’ zegt vrijwillig molenaar Pieter Hellinga. ‘Al heel lang.’
De molen werd gebouwd in 1626 om de Groote Polder droog te houden, een gebied dat zo’n twee meter onder zeeniveau ligt. Zonder bemaling zou het land onder water lopen. Generaties molenaars zorgden ervoor dat dat niet gebeurde. Dat werk werd in de loop der tijd ingewikkelder. De bodem bestaat hier uit veen, een zachte grond die je kunt vergelijken met een natte spons. Zodra je het water eruit pompt, droogt het uit en zakt het in. Jaar na jaar daalt de polder een beetje.
Molen zonder werk
‘Op een gegeven moment kon het scheprad het water niet meer bereiken,’ zegt Hellinga. In de jaren vijftig werd de molen daarom aangepast. Het scheprad maakte plaats voor een schroef, die het water van dieper kan oppompen. Maar uiteindelijk was het niet de techniek die de molen buitenspel zette, het was de omgeving. Bij de aanleg van een bedrijventerrein werd de watergang naar de Oude Rijn afgesloten. Daarmee verdween de uitweg voor het water.
Een elektrisch gemaal nam het werk over. Sindsdien draait de molen nog wel, maar het water gaat rond in een gesloten systeem. Functioneel is hij niet meer. ‘Dat doet al langer pijn,’ zegt Hellinga.
Pieter Hellinga bij De Groote Molen. (Foto: Omroep West)
Nieuwe kansen
Er ligt nu een kans om dat te veranderen. Langs de N11 wordt binnenkort gewerkt aan een viaduct. Volgens de molenstichting kan dat project worden benut om de molen weer aan te sluiten op het watersysteem, via de sloten langs de op- en afritten. ‘Dan kan hij weer doen waarvoor hij gebouwd is,’ zegt Hellinga. Of het plan doorgaat, ligt bij gemeente, provincie en waterschap.
Dat de molen er nog staat, is geen vanzelfsprekendheid. Op 2 april 1973 werd hij zwaar getroffen door een storm. Het bovenhuis werd van de molen geblazen en kwam verderop in het land terecht. In de jaren daarna werd hij met hulp uit het hele land herbouwd.
Dat verleden krijgt dit jaar een zichtbaar moment. Tijdens Open Monumentendag wordt het oorspronkelijke bouwjaar weer op de molen gezet. Nu staat er 1975, het jaar van de herbouw. ‘We brengen 1626 terug,’ zegt Hellinga. ‘Dan klopt het verhaal weer.’
Op naar de volgende 400 jaar
Voor Hellinga is de molen meer dan techniek. Hij doet het werk al veertig jaar en voelt zich verbonden met de plek. ‘Hier liepen Romeinen, hier voeren de Geuzen. Dat voel je.’ Het vak molenaar van vroeger was volgens hem totaal anders dan nu. ‘Dat was zwaar werk. Je was dag en nacht verantwoordelijk voor het waterpeil. Als het misging, kreeg je de schuld.’ Tegenwoordig is het vrijwilligerswerk, zonder die constante druk.
Hellinga is inmiddels 70-plus en denkt na over opvolging. Er is een tweede molenaar. ‘Hij moet door,’ zegt hij, terwijl de wieken blijven draaien. Vierhonderd jaar na de bouw staat de molen er nog altijd. De vraag is of hij ook weer gaat doen waarvoor hij bedoeld was.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
