Duizenden vrouwen stonden tussen 1956 en 1984 onder zware druk hun kind af. Donderdag 2 juli biedt het kabinet daarvoor excuses aan tijdens een bijeenkomst in Amare in Den Haag. Volgens het kabinet heeft ook de overheid een rol gespeeld in het systeem waarin ongehuwde moeders vaak geen vrije keuze hadden. Voor afstandsmoeders, afstandsvaders en afgestane kinderen komt die erkenning na tientallen jaren.
Voor Anna uit Den Haag komt die erkenning ruim vijftig jaar te laat. “Ik zou alles geven om mijn kind terug te krijgen.’ Als jonge vrouw stond ze haar pasgeboren dochter af. Niet omdat ze dat wilde, zegt ze, maar omdat haar werd verteld dat het beter was. ‘Maar je vergeet je kind nooit.”
Donderdag is ze aanwezig wanneer het kabinet excuses aanbiedt. Voor haar verandert dat niets aan het verlies, maar erkenning vindt ze belangrijk.
De excuses volgen op het rapport Schade door schande uit 2025. Daarin concluderen onderzoekers dat duizenden ongehuwde vrouwen tussen 1956 en 1984 onder grote maatschappelijke druk afstand deden van hun kind.
Volgens het onderzoek speelden familie, hulpverleners, kerkelijke instellingen, de voorlopers van stichting Fiom (gespecialiseerd in ongewenste zwangerschappen), de Raad voor de Kinderbescherming én de overheid daarbij een rol.
14.000 afstandsmoeders
Met de invoering van de Adoptiewet in 1956 werd adoptie voor het eerst wettelijk mogelijk. De wet was bedoeld voor uitzonderlijke situaties, maar groeide uit tot de basis van een systeem waarin afstand doen steeds vaker als oplossing werd gezien.
Sinds de wet zijn ruim 15.000 binnenlandse adopties geweest. Volgens onderzoekers gingen daarachter ongeveer 13.000 tot 14.000 afstandsmoeders schuil.
‘Je blijft zoeken naar wie je bent’
Voor Marian Wohrmann uit Voorschoten betekenen de excuses ook erkenning voor afgestane kinderen. Ze groeide op in een adoptiegezin en vond haar biologische moeder pas jaren later terug. Haar Spaanse vader kent ze nog altijd niet.
“Je vraagt je je hele leven af: wie ben ik en waar hoor ik bij?” Ondanks de liefde van haar adoptieouders bleef de behoefte om haar afkomst te kennen. “Ik ben dankbaar voor mijn adoptieouders. Maar dat neemt niet weg dat ik ben losgemaakt van mijn oorsprong.”
‘Vroeg jarenlang om informatie’
Ook May, die vanwege haar privacy alleen met haar voornaam genoemd wil worden, herkent die zoektocht. “Ik vroeg jarenlang om informatie over mijn moeder, maar kreeg steeds nul op het rekest.” Pas nadat ze bleef aandringen, kwam er een eerste ontmoeting. “Je staat ermee op en je gaat ermee naar bed. Het beïnvloedt je hele leven.”
Volgens haar moeten de excuses meer zijn dan alleen woorden. “Mensen hebben recht op hun eigen geschiedenis. Dossiers moeten toegankelijk worden.”
‘Veel vrouwen hadden geen echte keuze’
Volgens Frans Haven van stichting Verleden in Zicht ging het niet om losse gevallen. “Er ontstond een systeem waarin jonge vrouwen onder druk afstand deden van hun kind. Familie, hulpverleners, kerkelijke instellingen, de voorlopers van Fiom en de Raad voor de Kinderbescherming maakten daar allemaal deel van uit.”
Volgens Haven hadden veel vrouwen niet het gevoel dat ze zelf konden beslissen. Excuses zijn pas de eerste stap.
Betere toegang tot dossiers
Volgens het ministerie zijn de excuses een begin. Nog voor het zomerreces maakt het kabinet bekend welke herstelmaatregelen volgen. Daarbij wordt gekeken naar betere toegang tot dossiers, ondersteuning voor betrokkenen en andere vormen van erkenning.
Over een eventuele financiële regeling doet het kabinet nog geen uitspraken. “De gebeurtenissen uit het verleden hadden nooit mogen gebeuren”, laat het ministerie weten.
Belangrijke eerste stap
“Er was te weinig oog voor de kwetsbare positie van moeders en kinderen. Ook de overheid heeft daarin een rol gespeeld. Daarvoor biedt het kabinet nu excuses aan.” Belangenorganisatie Verleden in Zicht, die opkomt voor afgestane kinderen, noemt de excuses van het kabinet een belangrijke eerste stap, maar benadrukt dat het daar niet bij mag blijven.
Verleden in Zicht pleit voor blijvende erkenning van het leed, betere toegang tot afstammingsgegevens en dossiers en concrete herstelmaatregelen. Ook wil de organisatie dat afstandsmoeders, afstandsvaders en afgestane kinderen nauw worden betrokken bij de uitwerking daarvan. “Excuses zijn belangrijk, maar ze moeten het begin zijn van daadwerkelijk herstel, niet het eindpunt”, is de boodschap van de organisatie.
Kerken bieden geen excuses aan
Ook de kerken erkennen hun rol. In een gezamenlijke verklaring van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO), waarin onder meer de Rooms-Katholieke Kerk en de Protestantse Kerk in Nederland zijn vertegenwoordigd, staat dat veel vrouwen zich destijds niet vrij voelden om zelf een keuze te maken.
De kerken willen meewerken aan toegang tot archieven en ondersteuning bieden aan betrokkenen. Excuses bieden zij niet aan. De Raad voor de Kinderbescherming wil voorafgaand aan de bijeenkomst niet inhoudelijk reageren, laat een woordvoerder weten.
‘Mijn kind krijg ik er niet mee terug’
Voor Anna veranderen de excuses niets aan het gemis dat ze al meer dan een halve eeuw met zich meedraagt. “Mijn kind krijg ik er niet mee terug.” Even valt ze stil. “Maar het is belangrijk dat eindelijk wordt uitgesproken dat wat ons is overkomen nooit had mogen gebeuren.”
Ook Marian hoopt dat de excuses meer worden dan een symbolisch gebaar. “Excuses veranderen het verleden niet. Maar weten waar je vandaan komt is geen gunst. Dat is een recht.”
De volledige namen van de betrokkenen zijn bekend bij de redactie.
Telefoon Redactie
071 - 5425160
